Πλούτος και εξουσία. Μαχαίρι και πεπόνι
Του Παναγιώτη Μαυροειδή
Η πρόσφατη έκθεση World Wealth Report του ινστιτούτου ερευνών της ελβετικής τράπεζας Credit Suisse, μας έδινε μια είδηση εντυπωσιακή: Το 0,7% του πληθυσμού κατέχει το 41% του παγκόσμιου πλούτου. (Εφημερίδα των Συντακτών, 11/10/13)
Η αλήθεια είναι ότι μάλλον έχουμε εθιστεί με τέτοιες ειδήσεις, χωρίς κουράγιο περαιτέρω διαπραγμάτευσης. Αν συμφωνήσουμε όμως ότι πρέπει να επιμείνουμε όχι μόνο στην ανάγκη γνώσης, αλλά και στη σύνδεση αποτελεσμάτων με τις αιτίες τους, πρέπει να σκαλίσουμε τα πράγματα περισσότερα.
Αρχικά, θα γίνουν ορισμένες αποσαφηνίσεις σε ότι αφορά τους ορισμούς ορισμένων μεγεθών, που συχνά προκαλούν σύγχυση.
Μιλώντας για πλούτο (wealth), εννοούμε το σύνολο των αξιών που ένα πρόσωπο ή νοικοκυριό κατέχει, αφού αφαιρέσουμε τα χρέη. Εδώ συμπεριλαμβάνονται όλες οι αγοραίες αξίες, όπως ακίνητα, μετοχές, χρεόγραφα, αφήνοντας εκτός λογαριασμού μόνο κινητές αξίες στη μορφή καταναλωτικών αγαθών όπως αυτοκίνητα ή οικιακό εξοπλισμό, που δεν ρευστοποιούνται εύκολα.
Όταν γίνεται λόγος για τον οικονομικό πλούτο (financial wealth ή non–home wealth), εννοούμε όλα τα παραπάνω πλούτη με την εξαίρεση όμως της κατοχής των σπιτικών των ιδιοκτητών. Στην ουσία μιλάμε για τον πλούτο που έχει άμεσα ρευστοποιήσιμη μορφή.
Τα παραπάνω, πρέπει να τα διακρίνουμε από το εισόδημα (income), που αναφέρεται σε ότι οι άνθρωποι κερδίζουν από την εργασία τους, αλλά και από επιτόκια, νοίκια, μερίσματα κλπ που πληρώνονται σε αυτούς για περιουσία που κατέχουν.
Ένας συνηθισμένος τρόπος για να αποδοθεί η κατανομή του πλούτου στο σύνολο του πληθυσμού, είναι να χωρίζεται αυτός σε πέντε μέρη (από 20%) του συνόλου, ξεκινώντας από το 20% του πλουσιότερου κομματιού και φτάνοντας τελικά στο 20% του φτωχότερου κομματιού.
Αν θέλουμε να δούμε λεπτομερέστερα τα πράγματα, εξετάζουμε εσωτερικά το ποσοστό του 20%, αναζητώντας για παράδειγμα το μερίδιο πλούτου που αντιστοιχεί στο 10% ή στο 1%, ακόμη και στο 0,1%.
Προφανώς, πλήρης ισοκατανομή του πλούτου, θα σήμαινε ότι κάθε τμήμα που αποτελεί το 20% του πληθυσμού, θα κατείχε αντίστοιχα το 20% του πλούτου ή του οικονομικού πλούτου ή του εισοδήματος, ανάλογα τι εξετάζουμε.
Δεν υπάρχει βέβαια καμία ισοκατανομή πλούτου, αντίθετα διευρύνεται με ραγδαίους ρυθμούς σε όλο τον καπιταλιστικό κόσμο η ανισοκατανομή του.
Η παγκόσμια πυραμίδα του πλούτου
Η έκθεση World Wealth Report, αναφέρεται στον πλούτο (wealth), όπως ορίστηκε παραπάνω και μας λέει διάφορα ενδιαφέροντα πράγματα.
- Παρ΄ όλο που η παγκόσμια οικονομία συνεχίζει να παραπαίει, ο πλούτος αυξάνεται, και μάλιστα με ταχύτητα. Σύμφωνα με αυτήν, ο παγκόσμιος πλούτος προσέγγισε φέτος νέα επίπεδα ρεκόρ στα 241 τρισ. δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 4,9% σε σχέση με πέρυσι. Σημειώστε ότι το παγκόσμιο ΑΕΠ είναι περίπου 60 τρις.
- Η αύξηση αυτή δεν διαχέεται προς όλους τους πολίτες αυτού του πλανήτη. Έτσι, το πλουσιότερο 10% του ενήλικου πληθυσμού της Γης έχει σήμερα στην κατοχή του το 86% του παγκόσμιου πλούτου.
- Στην κορυφή της πυραμίδας του πλούτου βρίσκονται 32 εκατομμύρια άνθρωποι, μόλις το 0,7% του παγκόσμιου πληθυσμού ενηλίκων, που κατέχει το 41% του παγκόσμιου πλούτου.
- Στον αντίποδα, στη βάση της πυραμίδας, βρίσκονται περί τα 3,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι, περισσότεροι από τα 2/3 του ενήλικου πληθυσμού της Γης, οι οποίοι έχουν ατομική περιουσία μικρότερη των 10.000 δολαρίων. Ο συνολικός πλούτος αυτής της ομάδας προσεγγίζει τα 7,3 τρισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί μόλις στο 3% του συνολικού πλούτου στη Γης.
- Αίσθηση προκαλούν ακόμη και τα όσα περίεργα διαπιστώνει η έκθεση για την Ελλάδα. Έτσι παρ’ ότι η οικονομία βρίσκεται στον 6ο χρόνο ύφεσης, η έρευνα υποστηρίζει ότι ο μέσος πλούτος στη χώρα μας αυξήθηκε κατά 9,9% σε σχέση με το 2012. Παράξενα πράγματα;
ΗΠΑ: η μητρόπολη της ανισότητας
Ας μη νομίσει κανείς ότι αυτή η χαώδης ανισότητα διαμορφώνεται εξ αιτίας Μεξικανικών καταστάσεων, όπου οι βαρόνοι του πλούτου έχουν πλανητική διαφορά με τους ανθρώπους της φαβέλας.
Αξίζει να εστιάσουμε την προσοχή μας, σε πληθώρα αναφορών που υπάρχουν στην τρομακτική ανισότητα και κοινωνική πόλωση που διαμορφώνεται στην μητρόπολη του σύγχρονου καπιταλισμού, στις ΗΠΑ.
Εκτός από τα απόλυτα μεγέθη, σημασία έχουν πάντα και οι μεταβολές.
Τι συνέβη λοιπόν στις ΗΠΑ χοντρικά στα τελευταία 15 χρόνια, σε ότι αφορά την κατανομή του πλούτου (wealth) (Πίνακας 1);
| Πίνακας 1: Συνολικός πλούτος (wealth) | |||
| Ανώτατο 1% | Επόμενο 19% | Κατώτατο 80% | |
| 1983 | 33.8% | 47.5% | 18.7% |
| 1989 | 37.4% | 46.2% | 16.5% |
| 1992 | 37.2% | 46.6% | 16.2% |
| 1995 | 38.5% | 45.4% | 16.1% |
| 1998 | 38.1% | 45.3% | 16.6% |
| 2001 | 33.4% | 51.0% | 15.6% |
| 2004 | 34.3% | 50.3% | 15.3% |
| 2007 | 34.6% | 50.5% | 15.0% |
| 2010 | 35.4% | 53.5% | 11.1% |
| Πηγή: | Wolff (2004,2007, 2010 & 2012) | ||
Ο Πίνακας 1 μας λέει ότι το κατώτερο (οικονομικά) 80% του πληθυσμού από ένα μερίδιο στον συνολικό πλούτο 18,7% έπεσε στο 11,1% (ή και στο 7% με άλλους υπολογισμούς), δηλαδή απώλεσε πάνω από 40% του πλούτου του!
Το παρακάτω γράφημα, εστιάζει στην κατανομή του πλούτου το 2010 και είναι πολύ παραστατικό.
Αν κοιτάξουμε τώρα τις μεταβολές σε ότι αφορά τον άμεσα ρευστοποιήσιμο πλούτο, ή όπως ορίστηκε προηγούμενα την κατανομή του οικονομικού πλούτου (financial wealth), η μεταβολή είναι ακόμη πιο δραστική.
| Πίνακας 2: Οικονομικός πλούτος (financial wealth) | |||
| Ανώτατο 1% | Επόμενο 19% | Κατώτατο 80% | |
| 1983 | 42.9% | 48.4% | 8.7% |
| 1989 | 46.9% | 46.5% | 6.6% |
| 1992 | 45.6% | 46.7% | 7.7% |
| 1995 | 47.2% | 45.9% | 7.0% |
| 1998 | 47.3% | 43.6% | 9.1% |
| 2001 | 39.7% | 51.5% | 8.7% |
| 2004 | 42.2% | 50.3% | 7.5% |
| 2007 | 42.7% | 50.3% | 7.0% |
| 2010 | 42.1% | 53.5% | 4.7% |
| Πηγή: | Wolff (2004,2007, 2010 & 2012) | ||
Ο Πίνακας 2 μας λέει ότι το κατώτερο (οικονομικά) 80% του πληθυσμού από ένα μερίδιο στον συνολικό οικονομικό πλούτο 8,7% έπεσε στο 4,7%, δηλαδή απώλεσε 46% του οικονομικού πλούτου του!
Το επόμενο γράφημα, εστιάζει στην κατανομή του οικονομικού πλούτου το 2010 και είναι ακόμη πιο εντυπωσιακό και δηλωτικό της άνισης κατανομής.
Τι γίνεται τώρα σε ότι αφορά την μεταβολή του εισοδήματος (income); Ο Πίνακας 3, μας κατατοπίζει σχετικά, αναφερόμενος περίπου στο ίδιο διάστημα.
|
Πίνακας 3: Εισόδημα (income) |
|||
| Ανώτατο 1% | Επόμενο 19% | Κατώτατο 80% | |
| 1982 | 12.8% | 39.1% | 48.1% |
| 1988 | 16.6% | 38.9% | 44.5% |
| 1991 | 15.7% | 40.7% | 43.7% |
| 1994 | 14.4% | 40.8% | 44.9% |
| 1997 | 16.6% | 39.6% | 43.8% |
| 2000 | 20.0% | 38.7% | 41.4% |
| 2003 | 17.0% | 40.8% | 42.2% |
| 2006 | 21.3% | 40.1% | 38.6% |
| 2009 | 17.2% | 41.9% | 40.9% |
| Πηγή: | Wolff (2012) | ||
Συγκέντρωση του πλούτου στο 1% όπως το 1929
Μήπως ήταν πάντα έτσι τα πράγματα; Η απάντηση είναι πως ΝΑΙ, απλά σήμερα είναι πολύ χειρότερα. Αν ανοίξουμε ακόμη περισσότερο την εικόνα χρονικά, θα δούμε ότι η συγκέντρωση του πλούτου στο πλουσιότερο 1% σημείωσε στον περασμένο αιώνα ρεκόρ τη χρονιά της μεγάλης κρίσης του 1929 φτάνοντας στην κατοχή του 44,2% του συνολικού πλούτου. Τα επίπεδα αυτά, μετά από διάφορες διακυμάνσεις τα πλησίασε το 1989 (35,7% του πλούτου) και το 2010 βρίσκεται πάλι σε αυτό το ψηλό επίπεδο (35,4% του πλούτου).
| Πίνακας 4: Εισόδημα, πλούτος και οικονομικός πλούτος στις ΗΠΑ, για το 2010 (δολάρια) | |||
| Τμήμα του πληθυσμού | Mέσο Εισόδημα | Μέσος Πλούτος | Μέσος Οικονομικός Πλούτος |
| Ανώτατο 1% | $1,318,200 | $16,439,400 | $15,171,600 |
| Ανώτατο 20% | $226,200 | $2,061,600 | $1,719,800 |
| Τμήμα μεταξύ 60% και 80% | $72,000 | $216,900 | $100,700 |
| Τμήμα μεταξύ 40% και 60% | $41,700 | $61,000 | $12,200 |
| Κατώτατο 40% | $17,300 | -$10,600 | -$14,800 |
| Πηγή: | Wolff 2012 | ||
Η αντίληψη των πολιτών για την κατανομή του πλούτου
Πλούτος και εξουσία
Μπήκαμε τώρα στην καρδιά του θέματος. Πως συσχετίζεται η κατοχή του πλούτου με την δύναμη και την εξουσία σε κάθε χώρα;
Μαχαίρι και πεπόνι
‘’Όποιος έχει το μαχαίρι, έχει και το πεπόνι’’, λέει ο σοφός λαός. Και όποιος έχει το πεπόνι αγοράζει και άλλα μαχαίρια. Το θέμα είναι τα μαχαίρια δεν αποσπούνται ούτε με ευχέλαια, ούτε με παρακάλια, ούτε με αναθέματα. Αλλά από εδώ και πέρα αρχίζουν τα δύσκολα στη συζήτηση.
