Το “ΓΑΡΓΑΛΙΑΝΟΙ NEWS” στην Κύπρο. Τι είδαμε στο όμορφο νησί της Ανθεκτικότητας. (Βίντεο)
Γράφει η Μαίρη Παναγιωτακοπούλου
Αν μπορούσα να βρώ μια λέξη να χαρακτηρίσω την Κύπρο και τους ανθρώπους της, θα έλεγα πως η Ανθεκτικότητα είναι το πιο ουσιαστικό στοιχείο της φύσης τους αποτελώντας μια δυναμική υπεράνω κάθε δύναμης, όπως τη νοεί ο ανθρώπινος νους…
Μια παλιά επιθυμία να γνωρίσουμε από κοντά το Νησί της Αφροδίτης υλοποιήθηκε πριν μερικές ημέρες. Βρεθήκαμε στις δύο πλευρές της ῾Νεκρής Ζώνης῾. Ξεκινώντας από την παλιά πόλη της Λευκωσίας, μια πόλη που διχάζει και ταυτόχρονα ενώνει. Η διαίρεση της πόλης σημαδεύει όχι μόνο το ανθρώπινο αλλά και το αστικό τοπίο με τείχη, σύνορα, περιπόλους, σταθμούς ελέγχου και φυλάκια. Οι αλήθειες όπως διαδραματίζονται ξεχωριστά στις δυό πλευρές της πόλης, κάθε άλλο παρά συναντιούνται…Η γλώσσα, οι κοινωνικο- πολιτισμικές νόρμες δεν συμβαδίζουν έχουν τα δικά τους “πρέπει”…Οι κοινότητες διχάζονται καθώς οι ψευτοϋποσχέσεις των πολιτικών για εξεύρεση λύσης ανήκουν στη σφαίρα της ασάφειας, κάπου στη νεκρή ζώνη.
Παρ όλ᾽αυτά η πόλη ενώνει τους λαούς, στην νοσταλγία τους πως, κάποια μέρα τα όρια θα απομακρυνθούν… Η ελεύθερη Λευκωσία, μια σύγχρονη πόλη, καταβάλει κάθε προσπάθεια να επουλώσει τις πληγές που άφησαν πίσω τους η τουρκοκυπριακή ανταρσία του 1963-1964, η βάρβαρη τουρκική εισβολή του 1974 καθώς και η Πράσινη Γραμμή, η οποία απέκοψε την ανάπτυξη προς τα Βόρεια, ενώ μεγάλωσε ανεξέλεγκτα προς τα Νότια. Η καθημερινή πληγή της τουρκικής κατοχής είναι ιδιαίτερα εμφανής στο Δήμο Λευκωσίας, του οποίου το 14.80% της έκτασης βρίσκεται εντός της νεκρής ζώνης και το 57.58% κατέχεται απο τα τουρκικά στρατεύματα.
Κι όμως, η ελεύθερη Λευκωσία προοδεύει, επιδίδοντας μια ανθεκτικότητα απαράμιλλη σε σθένος και καρτερικότητα. Πετυχειμένες προσπάθειες για έργα κοινής ωφέλειας, όπως αυτά του Ενιαίου Αποχετευτικού Συστήματος Λευκωσίας σηματοδοτούν μια κοινή ανθρώπινη συνιστώσα και κρατούν ζωντανή την ελπίδα για μια ενιαία πόλη. Περπατήσαμε στα δρομάκια της παλιάς πόλης, με την χαρακτηριστικά Βενετσίανικη αρχιτεκτονική της, γευτήκαμε μια μεγάλη γκάμα κυπριακών μεζέδων, που μπορεί να φτάσουν και τα 20 πιάτα… που ευτυχώς σερβίρονται σε μικρές ποσότητες ! Η κυπριακή κουζίνα, επηρεασμένη από τη Μέση Ανατολή και τη Μικρά Ασία, έχει εμπλουτιστεί απο αμέτρητες εξωτικές γεύσεις, που την καθιστούν μία από τις πλουσιότερες και δημοφιλέστερες κουζίνες του κόσμου. Μεζέδες όπως οι σεφταλιές, το χοιρινό αφέλεια, οι πίτες με τυρί, τα πεντανόστιμα κάθε λογής κρεατικά και λαχανικά, είχαν την τιμητική τους. Ούτε λόγος για την ντόπια μπύρα…Ήταν εξαίσια!
Η Ιστορία έχει δείξει πως πολλοί ζήλεψαν την Κύπρο… Μέσα από τους αιώνες η στρατηγική της θέση, το εύκρατο κλίμα της, οι φυσικές ομορφιές της, την καθηστούσαν αντικείμενο πόθου κάθε επίδοξου κατακτητή… Κατακτήθηκε από πολλούς, λεηλατήθηκε και κάθε φορά σήκωνε το ανάστημά της. Φοίνικες, Αιγύπτιοι, Πέρσες, Ρομανοί, Λουζινιανοί, Βενετοί, Οθωμανοί, Άγγλοι, άφησαν ανεξίτηλα τα σημάδια τους στο νησί. Η προσθήκη των κοινωνικο-πολιτισμικών τους επιρροὠν δεν κατάφεραν να διεισδείσουν στην συνήδειση των ελεύθερων κατοίκων της Κύπρου. Το δαιμόνιο της ανθεκτικότητας, που είναι και το κύριο συστατικό της ιδιοσυγκρασίας τους, τους καθιστά αλώβητους σε κάθε είδους εισβολή. Πέρα από την επιρροή των ξεχωριστών γεύσεων και αρωμάτων της Ανατολής, οι Κύπριοι κάνουν συνηδειτή προσπάθεια να μην υιοθετούν ξενόφερτα έθιμα και παραδόσεις. Ποικιλοτρόπως, κρατούν ταμπούρι στα ήθη και τα έθιμά τους, σε όλα αυτά που ζωντανεύουν την ελπίδα πως, “τίποτα δεν χάθηκε ακόμα.”
Στην κατεχόμενη Λευκωσία…
Έως ότου διαβείς τα βήματα που οδηγούν στους σταθμούς ελέγχου που χωρίζουν την πόλη και τους ανθρώπους στα δύο, δεν μπορείς να καταλάβεις το μέγεθος της απώλειας… Βρεθήκαμε μπροστά στο τούρκικο φυλάκιο, εκεί που η βία δεν είχε όρια τις μέρες της εισβολής… Η προσκόμηση της αστυνομικής μου ταυτότητας με υπέβαλε σε ανάμεικτα συναισθήματα οργής και θλίψης…
Είχα υποβληθεί σε μια απαξιωτική θέση αποδοχής, πως από εκείνο το σημείο και πέρα είμουν υπό κατοχήν… Από εκείνο το σημείο και πέρα, οι στεναγμοί, τα δάκρυα, και ο θρήνος έχουν γίνει ένα με τα κτίρια που στέκουν ανυπότακτα στις ορδές των εποίκων που τα κατοικούν έως σήμερα.
Είχαμε μαζί μας έναν καλό Ελληνοκύπριο φίλο, που μας ξενάγησε στους τούρκικους μαχαλάδες της κατεχόμενης πόλης. Ξεφύγαμε απ το παζάρι με τα πολύχρωμα αντικείμενα αραδιασμένα σε πρόχειρους πάγκους, προσπεράσαμε τα κάθε λογής φαστφουντάδικα με τη δυνατή τούρκικη μουσική και ῾χαθήκαμε῾στα δρομάκια που 38 χρόνια πριν, μια αποφράδα μέρα οι Κύπριοι σταμάτησαν πλέον να κάνουν όνειρα καθημερινά, απλά ως ελεύθεροι πολίτες…
Πρίν έλθει η άγρια λαίλαπα των επιδρομέων ο τόπος έσφυζε απο ζωή… Σήμερα, η κατεχόμενη Λευκωσία, μοιάζει με πόλη φάντασμα αφού ένα μέρος των κτιρίων της είναι όπως τα άφησε η βίαιη εισβολή. Περπατούσαμε κρατώντας την ανάσα μας, ατενίζοντας τις τούρκικες σημαίες που ήταν βαλμένες σε περίοπτες θέσεις.
Τα βήματα μας έφεραν μπροστά τον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας, που λέγεται ότι είναι η μεγαλύτερη και αρχαιότερη (12ος αιώνας) γοτθική εκκλησία της Κύπρου. Σήμερα έχει μετατραπεί σε μουσουλμανικό τέμενος, με δύο μιναρέδες, καταστράφηκε ο πλούσιος γλυπτός της διάκοσμος, οι τοιχογραφίες της, τα αγάλματα, όπως και οι υαλοπίνακες που απεικόνιζαν σκηνές από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. Σε κοντινή απόσταση απο την Αγία Σοφία, βρίσκεται η εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης και θεωρείτε ως ένα απο τα σημαντικότερα γοτθικά μνημεία της Λευκωσίας, κτισμένη τον 14ο αιώνα.
Έκανε ζέστη και οι μυρωδιές από τους βρώμικους κάδους των σκουπιδιών, επιβάρυναν ασφυκτικά την ατμόσφαιρα. Σκουπίδια και μεγάλα αντικείμενα γίνονταν ένα με τον κουρνιαχτό που άφησε ο τρόμος εκείνης της μέρας καθώς μικρά παιδιά έπαιζαν ανέμελα στις γειτονιές με τα ερείπια…εκεί που κάποια άλλα παιδιά είχαν χάσει το δικαίωμα να ζουν ελεύθερα…
Κάποια αρχοντικά φάνταζαν να περιμένουν τους δικούς τους να γυρίσουν, με πόρτες και παράθυρα ανοικτά, με πιάτα και ποτήρια στο τραπέζι.
Σταθήκαμε μπροστά σε ένα από αυτά τα αρχοντικά, αγγιγμένο απ᾽ την πατίνα του χρόνου. Στεκόταν με μεγαλοπρέπεια, ερμητικά κλειστό… Φαίνεται πως οι κατακτητές ενστινκτωδώς ένιωσαν ανάξιοι να το κατοικήσουν… Μέσα από μια χαραμάδα στην πόρτα, διακρίναμε ένα μεγαλοπρεπή εσώτερο χώρο, στολισμένο με ανάγλυφες απεικονήσεις και ένα ανεξίτηλο μαίανδρο στο πάτωμα. Σε μια γωνιά η κούνια ενός μωρού…
Η ενσυναίσθηση πλημμύρισε το νου και την ψυχή, και στρίψαμε στο άλλο δρομάκι που οδηγούσε στην Ελεύθερη Λευκωσία της Ανθεκτικότητας.
Η ανθρώπινη διάσταση της απώλειας.
Δεν είναι δυνατόν να μην συγκλονιστείς ακούγοντας τις πονεμένες ιστορίες που κουβαλά στους ὠμους του ο λαός. Εληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι είχαν μάθει να ζουν μαζί, στον ίδιο τόπο ξέροντας πως, αυτά που τους ένωναν ήταν πολύ περισσότερα από όλα αυτά που τους χώριζαν…
Και οι δύο πλευρές θρηνούν την προσφυγιά τους, τα χαμένα τους όνειρα, τους αγαπημένους τους που χάθηκαν για πάντα… Μέσα στον απόηχο της ιστορίας προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανή τη θύμηση της Λευκωσίας όπως την ήξεραν. Κάποιοι κατάφεραν να θρηνήσουν τις απώλειες, και να περάσουν στο ἁπέναντι της μοίρας. Κάποιοι άλλοι όμως, ίσως… όχι. Βάση του Δρ. W. Wolden, μια αυθεντία σε θέματα “απώλειας και θανάτου”, άτομα που δεν κατάφεραν να προσαρμοστούν στην απώλεια, υποκύπτουν σε έντονο συναισθηματικό πόνο και συχνά οδηγούνται στην κατάθλιψη ή την ψυχασθένεια. Οποιαδήποτε απώλεια, αλλάζει τα εως τούδε δεδομένα διαβίωσης, συντροφικότητας και κοινωνικότητας, μπορεί να μετατρέψει τις συνθήκες προσαρμοστικότητας ενός ατόμου, αλλά μέσα από τη διαδικασία τoυ πένθους να οδηγήσει στην αποδοχή.
Άναρρωτιέμαι όμως… Πόσοι από τους πενθούντες Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους κατάφεραν
1) να αποδεχτούν την πραγματικότητα της απώλειας,
2) να επεξεργαστούν τη θλίψη και συναισθηματική απώλεια,
3) να ρυθμίσουν τη ζωή τους στη νέα πραγματικότητα χωρίς τους αγαπημένους τους σε μια διχοτομημένη Πατρίδα, ειδικά σε περιπτώσεις όπου τα αγαπημένα τους πρόσωπα αγνοούνται; Πώς να θρηνήσεις, πως να δεχτείς πως όλα χάθηκαν, αν δεν έχεις ένα σώμα να το θάψεις; και
4) Μπόρεσαν να δημιουργήσουν ένα νέο νόημα, μια σύνδεση με όσα έχασαν τόσο βίαια ώστε να ξαναχτίσουν τη ζωή τους; Αρκεί να πούμε, πως η θλίψη έχει ένα μοναδικό τρόπο έκφρασης σε ατομικό επίπεδο, που διαμορφώνεται από την οικογένεια, τον πολιτισμό, καθώς και το αναπτυξιακό επίπεδο του ατόμου. Η αλήθεια του κάθε δυνοπαθούντος δεν μπορεί παρά να είναι ουσιαστική και αξιοσημείωτη. Το τραγικό της όλης υπόθεσης είναι, πως η προσαρμοστικότητα στη ῾νέα πραγματικότητα῾ φαντάζει ανέφικτη, όσο υπάρχουν “Πόλεις – Φαντάσματα” όπως αυτή της Αμμοχώστου που έχουν παγιδέψει δύο γενιές Ελληνοκύπριων και Τουρκοκύπριων.
Οι πληγές πολλές και η παρηγοριά, ένας πικρός καφές ατενίζοντας μια ακόμα Δύση στα Κατεχόμενα…
Η βίαιη υφαρπαγή της ανθρώπινης υπόστασης, δεν μπορεί παρά να δημιουργεί ένα απύθμενο πένθος που ίσως δεν θα επουλωθεί ποτέ…
Μαίρη Παναγιωτακοπούλου
