Δόμνα Σαμίου: Ο λαός έφτιαξε και τα αποκριάτικα τραγούδια! (συνέντευξη)
Η Δόμνα Σαμίου γεννήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1928 στην Καισαριανή της Αθήνας. Οι γονείς της ήταν μικρασιάτες πρόσφυγες από το Μπαϊντίρι, χωριό της περιοχής της Σμύρνης.
Και τα αθυρόστομα αποκριάτικα τραγούδια ανήκουν στο λαό, λέει μεταξύ άλλων η Δόμνα Σαμίου, ”δεν τα έφτιαξα εγώ. Όπως έφτιαξε τα τραγούδια τα ιστορικά, τα ηρωικά, του έρωτα, της ξενιτιάς κ.λ.π. έφτιαξε και τα αποκριάτικα. Να σκεφτούμε ότι αυτά τα τραγούδια δεν γίνανε χτες και προχτές. Γίνανε σε άλλη εποχή που δεν υπήρχε καν ρεύμα. Δεν υπήρχε τότε ούτε ραδιόφωνο, ούτε τηλεόραση, ούτε τίποτα. Υπήρχαν άνθρωποι που είχανε ταλέντο. Μπορούσαν να φτιάξουν τραγούδια και από στόμα σε στόμα να μεταδοθούν σε όλους εμάς.
Σε ηλικία 84 ετών η Δόμνα Σαμίου απέτυχε της παρούσης ζωής, όπως έγραφαν παλιότερα. Η ερμηνεύτρια και ερευνήτρια της παραδοσιακής μας μουσικής και του δημοτικού μας τραγουδιού νοσηλευόταν με λευχαιμία στο νοσοκομείο Αμαλία Φλέμιγκ, όπου άφησε την τελευταία της πνοή το Σάββατο 10 Μαρτίου 2012.
Αξίζει να τη θυμόμαστε: μας έδειξε πώς οι άνθρωποι γλεντούσαν τον έρωτα, τους καημούς και τα βάσανα, πώς διασκέδαζαν, με δυο λόγια, το φόβο του θανάτου. Εραν.
Η συνέντευξη παραχωρήθηκε τον Αύγουστο του 2008*
Η συνέντευξη αυτή είναι απλά μια κατάθεση ψυχής!
Τελευταία φορά την επισκέφθηκα στο σπίτι της στη Νέα Σμύρνη. Από τότε μέχρι σήμερα, τέσσερα χρόνια μετά, φαίνεται ίδια. Χαμογελαστή, ευδιάθετη, γεμάτη ζωή και όρεξη να συνεχίσει αυτό που άρχισε πολλά χρόνια πριν: τη διατήρηση και διάδοση του παραδοσιακού μας τραγουδιού. Μίλησα μαζί της με αφορμή την παρουσία της στο «Φεστιβάλ Αρχαίας Ολυμπίας» αυτή την Τετάρτη 13 Αυγούστου, για την οποία είναι πολύ χαρούμενη. Μου εκμυστηρεύτηκε ότι θα στενοχωρηθεί πολύ αν δεν έχει αρκετό κόσμο, κάτι που δεν πρόκειται να συμβεί βέβαια, αφού αυτή θα είναι μια από τις σπάνιες συναυλίες της πλέον, σε όλη την Ελλάδα, και ειδικά παραμονές του Δεκαπενταύγουστου που όλοι έχουμε περισσότερο ανάγκη να ακούσουμε αυτές τις μουσικές…
Δεν κάνετε εύκολα συναυλίες τώρα πια. Ειδικά στην επαρχία…
Όχι δεν κάνω. Κοίταξε Γιάννη μου, σου είπα ότι είμαι μεγάλης ηλικίας και κουράζομαι πολύ εύκολα. Έχω και κάτι ιλίγγους από τον αυχένα μου, ζαλίζομαι και δεν μπορώ να ταξιδέψω πολύ μακριά. Παρόλα αυτά για την αρχαία Ολυμπία, αυτόν τον τόσο ιερό τόπο, κάνω μια εξαίρεση.
Αυτός είναι ο λόγος που ο κόσμος, όχι μόνο από την Ηλεία, ανυπομονεί να σας δει την Τετάρτη το βράδυ.
Ελπίζω να έρθουν αρκετοί. Δεν τους πιέζει κανείς να έρθουν να με ακούσουν. Όποιος έρθει σημαίνει ότι ξέρει ποια είμαι και τι κάνω, και αυτό για μένα είναι σημαντικό. Εγώ έχω πάψει πια να κάνω εμφανίσεις. Έχω αποσυρθεί… αλλά στην Ολυμπία θα έρθω! Ελπίζω να υπάρχει πολύς κόσμος να τραγουδήσουμε και να χορέψουμε! Θα στενοχωρηθώ αν δεν έχει αρκετό κόσμο…
Σίγουρα θα είναι πολύς ο κόσμος. Θα σας κάνω και μια αποκάλυψη: οι πληροφορίες μου λένε ότι θα σας τιμήσει και ο Δήμος της Ολυμπίας.
Αλήθεια; Πραγματικά, δεν το ήξερα!
Θα έχετε βαρεθεί να σας τιμούν.
Δεν έχω βαρεθεί αγόρι μου, για μένα αυτό είναι μια μεγάλη ηθική ικανοποίηση. Όταν με καλούν να τραγουδήσω και ειδικά όταν μου δίνουν κάποιο βραβείο, νιώθω πολύ ωραία γιατί καταλαβαίνω ότι εκτιμούν αυτό που έχω προσφέρει στον τόπο μας.
Η γνώμη μου είναι ότι τα βραβεία δεν χαρακτηρίζουν έναν καλλιτέχνη. Αυτό που τον χαρακτηρίζει είναι η πορεία του και η πρόσφορά του, κι εσείς χάρη στο αρχείο σας με τα χιλιάδες τραγούδια μας, έχετε προσφέρει πολλά, τόσα που δεν φτάνουν τα βραβεία…
Εγώ ότι έκανα, δεν το έκανα για να πάρω βραβεία, πρώτα απ’ όλα. Δεν είχε πάει ποτέ το μυαλό μου στα βραβεία. Εγώ έτσι αισθανόμουνα κι έτσι δρούσα. Τώρα, είναι μερικοί άνθρωποι που σέβονται αυτή την προσπάθειά μου για τη διατήρηση και τη διάδοση του παραδοσιακού μας τραγουδιού κι αυτό με ικανοποιεί πολύ ηθικά.
Έχω παρατηρήσει ότι δεν έχετε πρόβλημα να λέτε την ηλικία σας. Οι γυναίκες συνήθως δεν την κρύβουν;
Γιατί να μην την πω; Τα χρόνια, δικά μου είναι όλα. (γέλια). Δεν ξέρω όλα αυτά τα μοντέρνα… να κρύβουν τα χρόνια τους οι γυναίκες… σαχλαμάρες είναι αυτά, είναι ψεύτικα πράγματα.
Πριν τέσσερα χρόνια, σε μια άλλη συνέντευξή μας, μου λέγατε ότι εφαλτήριο για την ενασχόλησή σας με την μουσική ήταν η εκκλησία στην Καισαριανή, όπου μεγαλώσατε.
Ναι, ο Άγιος Νικόλαος. Μια απλή και ταπεινή εκκλησούλα. Τώρα περνάω καμιά φορά και τη βλέπω, την έχουν κάνει με πέτρες χτισμένη, ένα θεόρατο πράγμα. Οι εκκλησίες είναι ταπεινό πράγμα, δεν είναι ανάγκη να τις κάνουν τέρατα και μεγαλεία. Δεν χρειάζεται. Ο Χριστός ήτανε πολύ απλός άνθρωπος.
Σήμερα, τα νέα παιδιά ανεξαρτήτως ταλέντου, αρπάζουν ένα μικρόφωνο και τραγουδούν. Εσείς, τολμήσατε να τραγουδήσετε στα 43 σας και τρέματε για το αν θα βγει το τραγούδι σωστά.
Ακριβώς. Κοίταξε Γιάννη μου, ο καθένας έχει δικαίωμα να τραγουδήσει, έτσι δεν είναι; Δεν μπορείς να του πεις «μην τραγουδάς». Και φάλτσος να είναι δεν μπορείς να του το πεις. Αλλά εκείνο όμως που βλέπω τελευταία είναι ότι οι νέοι κάνουν μια στροφή προς την παράδοσή μας. Βλέπουν ότι τα μοντέρνα τραγούδια που φτιάχνουν διάφοροι συνθέτες δεν έχουν και κανένα νόημα και ψάχνουν να βρουν κάτι άλλο, καλύτερο, και εκεί συναντούν τα δημοτικά τραγούδια.
Τα οποία, όσα μοντέρνα κι αν γραφτούν, πάντα θα μας συντροφεύουν στις χαρές και τις λύπες μας.
Αυτό είναι μια πραγματικότητα.
Τα Αποκριάτικα τραγούδια που έχετε συλλέξει έχουν κάνει κάποιους να σας πολεμήσουν…
Ναι, γιατί αυτοί οι άνθρωποι είναι ανόητοι! Ανόητοι γιατί και αυτά τα τραγούδια ανήκουν στο λαό. Δεν τα έφτιαξα εγώ. Όπως έφτιαξε τα τραγούδια τα ιστορικά, τα ηρωικά, του έρωτα, της ξενιτιάς κ.λ.π. έφτιαξε και τα αποκριάτικα. Να σκεφτούμε ότι αυτά τα τραγούδια δεν γίνανε χτες και προχτές. Γίνανε σε άλλη εποχή που δεν υπήρχε καν ρεύμα. Δεν υπήρχε τότε ούτε ραδιόφωνο, ούτε τηλεόραση, ούτε τίποτα. Υπήρχαν άνθρωποι που είχανε ταλέντο. Μπορούσαν να φτιάξουν τραγούδια και από στόμα σε στόμα να μεταδοθούν σε όλους εμάς.
Πολλοί μπορεί να μην γνωρίζουν ότι γι’ αυτά τα τραγούδια, βρεθήκατε κάποτε στα δικαστήρια.
Ναι, εγώ έλαβα κλήση από το δικαστήριο και όφειλα να πάω. Και όταν πήγα, οι δικαστές άρχισαν να γελάνε καθώς με είδανε! (γέλια). Τότε, μου λένε «κυρία Σαμίου, πηγαίνετε σπίτι σας».
Ήταν πραγματικά αστείο. Σαν να δικάζεται ο Πολιτισμός μας.
Ε, ναι! Ακριβώς! Το ξαναλέω: δεν τα έφτιαξα εγώ. Εγώ τα μάζεψα. Τα φτιάξανε οι άνθρωποι τα «αθυρόστομα», για να γελάνε.
Για το γεγονός ότι η τηλεόραση, το πιο δημοφιλές μέσο, δεν ασχολείται με την παραδοσιακή μας μουσική, τι έχετε να πείτε;
Ε, τι έχω να πω; Τίποτα. Είμαι απογοητευμένη, τι να σου πω δηλαδή; Τα τραγούδια που έφτιαξε ένας λαός του τα στερείς, δεν του τα δίνεις να τα ακούσει. Αυτά τα τραγούδια είναι των παππούδων μας. Σήμερα γίναμε βλέπεις μοντέρνοι, Εγγλέζοι και Αμερικάνοι και Γάλλοι.
Στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης…
Της …παγκοσμιοποίησης, για να μην πω καμιά βρώμικη λέξη! Πως θα γίνει παγκοσμιοποίηση βρε παιδιά; Εδώ κάθε περιοχή της Ελλάδας έχει τη δική της γλώσσα, τις δικές της συνήθειες, έχει παραδόσεις, έχει τους χορούς της και τα τραγούδια της. Στην Πελοπόννησο τραγουδάμε και χορεύουμε Καλαματιανά και Συρτά, στη Θράκη Ζωναράδικα, στην Κρήτη άλλα, στην Μακεδονία και την Ήπειρο άλλα… Πως θα τα μπερδέψουνε και θα πούνε παγκοσμιοποίηση; Τι βλακείες είναι αυτές;
Σας έχουν στενοχωρήσει ποτέ Πολιτεία και Εκκλησία με κινήσεις τους απέναντί σας;
Νομίζω πως όχι. Αλλά και αν είπαν ποτέ κάτι, τους συγχωρώ γιατί δεν έχουνε συνείδηση σ’ αυτό που κάνουνε…
Στο δρόμο, όταν σας συναντάει ο κόσμος, τι σας λέει;
Ω, παιδάκι μου, πρέπει μια μέρα να’ ρθεις μαζί μου, να περπατήσουμε μαζί στην Πανεπιστημίου ή τη Σταδίου. Να ακολουθείς πίσω μου και να δεις τι γίνεται. Με κοιτάζουν και μου λένε «εσύ είσαι, η Σαμίου!». Μου κρατάνε το χέρι, με φιλάνε και μου λένε «χίλια μπράβο σου!».
Όλος αυτός ο κόσμος και η αγάπη του είναι το αντιστάθμισμα στο ότι εσείς προτιμήσατε να μην κάνετε δική σας οικογένεια;
Ναι. Όταν ήμουν νέα, είχα κι εγώ κάποιες περιπέτειες αλλά μετά τα παράτησα και αφιερώθηκα τελείως σε αυτό το θέμα.
Το μετανιώσατε ποτέ;
Καθόλου… Καθόλου μα καθόλου. Και ξέρεις γιατί; Γιατί αυτό που κάνω δεν με πρόδωσε ποτέ. Ενώ αν ήμουν παντρεμένη με έναν κύριο θα γινόταν όπως τα ξέρουμε… Ο ένας απατάει τον άλλο. Τέτοια δεν τα δοκίμασα γιατί αυτό το τραγούδι, και τα εκκλησιαστικά βεβαίως, είναι πράματα που στέκονται γερά.
Φοβάστε ότι κάποια στιγμή θα έρθει το «τέλος»;
Βεβαίως και θα έρθει το τέλος αλλά δεν το φοβάμαι. Κάποια στιγμή θα έρθει το τέλος όλων των ανθρώπων, δεν είναι έτσι; Είμαι 80. Πόσο ακόμα θα ζήσω; Δεν ξέρω… όσα μου δώσει ο Θεός. Το φιλοσοφώ και λέω έτσι είναι, είναι φυσικός νόμος. Ότι έχει ζωή, κάποτε τελειώνει.
Θα θέλατε να έχετε δύναμη και κουράγιο για χρόνια ακόμη; Νιώθετε ότι δεν έχει ολοκληρώσει το έργο σας;
Αυτό ναι. Αν ο Θεός μου δώσει δύναμη και κουράγιο, όσο αντέχω εγώ θα υπηρετώ το δημοτικό τραγούδι. Όσο αντέχω. Από τη στιγμή που θα αισθανθώ ότι δεν είμαι σε θέση ούτε να τραγουδήσω… Γιατί μην νομίζεις, και η φωνή θέλει φροντίδα. Βλέπω διάφορα DVD από παλιές μου συναυλίες από το Ηρώδειο, το Μέγαρο Μουσικής ή δεν θυμάμαι και από πού αλλού, και εκτός από το πρόσωπο και τα μαλλιά μου, είναι καλύτερη και η φωνή μου.
Εγώ, και πολλοί άλλοι που τελευταία φορά σας είδαμε στην εκπομπή του Λάκη Λαζόπουλου, δεν πιστεύουμε ότι είστε 80 χρονών όταν τραγουδάτε, αλλά πολύ νεότερη.
(γέλια). Δεν το πιστεύουνε παιδί μου. Όπου το πω δεν το πιστεύουνε.
Και αυτό έχει να κάνει με την ψυχή του ανθρώπου και το πώς αισθάνεται, όχι με το πότε γεννήθηκε…
Ακριβώς. Έτσι είναι…
Σας ευχαριστώ πολύ για την κουβέντα που κάναμε. Εύχομαι ο Θεός να σας έχει καλά για να συνεχίζετε αυτό που ξεκινήσατε πριν πολλά χρόνια.
Σ’ ευχαριστώ πολύ Γιάννη μου, να’ σαι καλά αγόρι μου. Σε περιμένω στη συναυλία μου στην Ολυμπία.
Θα έρθω, όχι μόνο για να σας ακούσω αλλά και για να δω από κοντά τι θα σας λέει ο κόσμος στα καμαρίνια! (γέλια).
Πολύ θα χαρώ! Σε περιμένω…
Πηγή: ιστοσελίδα http://www.poteoposprin.gr/el/interviews/?nid=821
ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΟΥΛΕΙΑΣ ΤΗΣ
http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=iOKTjukn7qo
http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=a976W4Y3x3o
http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=62cTyFTfiRA
http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=Dc0DQKFlGWQ
http://www.youtube.com/watch?v=bq9EJa8ra-Y
http://www.slang.gr/lemma/show/to_mouni_to_lene_Giota_kai_ton_poutso_Panagiota_7111
http://www.youtube.com/watch?v=4cYc2uHWEmY
http://www.youtube.com/watch?v=V7lUpcq0-jw
http://www.youtube.com/watch?v=qkknSqh3eDs
ΠΛΗΡΗΣ (??) ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ
http://www.domnasamiou.gr/?i=portal.el.songs&a=sf®ion=0
Βιογραφικό σημείωμα*
Η Δόμνα Σαμίου γεννήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1928 στην Καισαριανή της Αθήνας.
Οι γονείς της ήταν μικρασιάτες πρόσφυγες από το Μπαϊντίρι, χωριό της περιοχής της Σμύρνης. H μητέρα της ήρθε στην Ελλάδα το 1922, ο πατέρας της, αιχμάλωτος στρατιώτης, λίγο αργότερα, με την Ανταλλαγή. Στο περιβάλλον της Καισαριαννής είχε τα πρώτα μουσικά της ακούσματα απ’ τα οποία και πήγασε η αγάπη της για την παραδοσιακή μουσική.
Σε ηλικία 13 ετών η Δόμνα Σαμίου έχει την πρώτη διδακτική επαφή με τη βυζαντινή και τη δημοτική μουσική αλλά και με τη λογική της επιτόπιας έρευνας, μαθητεύοντας κοντά στον Σίμωνα Καρά, στο «Σύλλογο προς Διάδοσιν της Εθνικής Μουσικής», ενώ παράλληλα φοιτά στο νυχτερινό Γυμνάσιο
Ως μέλος της χορωδίας του Σίμωνα Καρά αρχίζει η σχέση της και με το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας/Ε.Ι.Ρ όπου αργότερα, το 1954, προσλαμβάνεται στο Τμήμα Εθνικής Μουσικής. Από τη θέση αυτή γνωρίζει τους σημαντικότερους λαϊκούς μουσικούς, οι οποίοι την εποχή εκείνη της εσωτερικής μετανάστευσης συρρέουν στην Αθήνα απ’ όλες τις περιοχές της Ελλάδας, και τους οποίους το ΤΕΜ ηχογραφεί για τις εκπομπές του.
Παράλληλα κάνει μουσική επιμέλεια σε εκδόσεις δίσκων, θεατρικές εκπομπές, κινηματογραφικές ταινίες. Το 1963 αρχίζει τα ταξίδια της στην επαρχία για επιτόπιες καταγραφές και συγκέντρωση μουσικού υλικού για το προσωπικό της αρχείο με δικά της μηχανήματα.
Το 1971 παραιτείται από την Ραδιοφωνία. Την ίδια χρονιά-σταθμό αποδέχεται την πρόσκληση του Διονύση Σαββόπουλου και πρωτοεμφανίζεται στο νεανικό και Ροντέο, δίνοντας μια μεγάλη έκτοτε στροφή στη σχέση των νέων με την παραδοσιακή μουσική.
Τις σημαντικές αυτές εμφανίσεις ακολουθεί η συμμετοχή στο Φεστιβάλ Μπαχ στο Λονδίνο, οργανωμένο από τη Λίλα Λαλάντη. Η λαμπρή καλλιτεχνική καριέρα της Δόμνας Σαμίου έχει ξεκινήσει θριαμβευτικά. «Πέρασε η ντροπή που είχαν για το δημοτικό τραγούδι», όπως δηλώνει σε συνέντευξή της η ίδια.
Το 1974 αρχίζει η συνεργασία με την Columbia και οι αλλεπάλληλες εκδόσεις LP. Το 1976-77 με σκηνοθέτες τον Φώτο Λαμπρινό και τον Ανδρέα Θωμόπουλο γυρίζουν στην ελληνική επαρχία είκοσι επεισόδια για την εκπομπή της ΕΡΤ «Μουσικό οδοιπορικό».
Το 1981 ιδρύεται ο Καλλιτεχνικός Σύλλογος Δημοτικής Μουσικής – Δόμνα Σαμίου με σκοπό την διάσωση και προβολή της παραδοσιακής μουσικής και κυρίως την έκδοση δίσκων και τη διοργάνωση εκδηλώσεων με αυστηρές επιστημονικές και ποιοτικές προδιαγραφές, μακριά από τις απαιτήσεις των εμπορικών εταιριών.
Το έργο της ξεπερνά πια τα ελληνικά σύνορα. Εκδίδονται δίσκοι της στη Γαλλία και τη Σουηδία. Επί σαράντα περίπου χρόνια πραγματοποιεί σειρά συναυλιών από την Αυστραλία μέχρι τη Νότια Αμερική που όχι μόνο συγκινούν τους Έλληνες της Διασποράς αλλά και αποκαλύπτουν στους ξένους μια ποιοτική «ελληνική μουσική δίχως μπουζούκι», όπως γράφτηκε σε κάποια κριτική συναυλίας της στη Σουηδία.
Στο εσωτερικό της Ελλάδας οι εμφανίσεις της σε συναυλίες κάθε είδους και με κάθε αφορμή είναι αναρίθμητες καθώς και οι τιμητικές προσκλήσεις και τα αφιερώματα, όπως π.χ. η επετειακή παράσταση για τα 70 της χρόνια: «Η Δόμνα Σαμίου στο Μέγαρο Μουσικής: η γνωστή και άγνωστη Δόμνα», τον Οκτώβριο του 1998.
Για τις ποικίλες δραστηριότητες της συνεργάζεται με τους πιο καταξιωμένους Έλληνες και ξένους μουσικούς, μουσικολόγους, λαογράφους, εθνομουσικολόγους αλλά και διδάσκει, μυεί και αναδεικνύει πρωτόβγαλτους νέους καλλιτέχνες.
Aπό το 1994 δίνει μαθήματα δημοτικού τραγουδιού για ενήλικες στο Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Οργάνων της Αθήνας. Πάμπολλες είναι επίσης οι πρωτοβουλίες της και έμπρακτη και ανιδιοτελής η προσφορά της σχετικά με την βελτίωση της μουσικής εκπαίδευσης των παιδιών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, αίτημα παιδαγωγικά πρωταρχικό και επιτακτικό κατά την ίδια.
Καταξιωμένη και αγαπητή για την προσφορά και την προσήνεια της είδε το έργο της να αναγνωρίζεται πολλαπλά και τιμήθηκε με πολλές διακρίσεις, με αποκορύφωση την απονομή μεταλλίου από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κ. Στεφανόπουλο το 2005.
*Πηγή: Το Βήμα.
Περισσότερα για τη Δόμνα Σαμίου μπορείτε να βρείτε στην ομώνυμη ιστοσελίδα, εδώ.
