Τι πήγε στραβά;
Χρησιμοποιώντας μια αγαπημένη έκφραση του Αντώνη Σαμαρά, το κεντρικό λάθος στις διαπραγματεύσεις με την τρόικα για το νέο Μνημόνιο εξακολουθεί να είναι αυτό που ο ίδιος πάντοτε αποκαλούσε “λάθος μίγμα πολιτικής”. Με την αποδοχή, στην ουσία, όλων των απαιτήσεων της τρόικας, πλην της μείωσης των συντάξεων, ο Σαμαράς περνάει, ίσως χωρίς να το αντιλαμβάνεται και ο ίδιος, τον Ρουβίκωνα της “μνημονιακότητας”, περιοριζόμενος πια σε μάχες οπισθοφυλακής, ίσα για να προσπαθήσει να εμφανίσει κάπως εύπεπτο το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων στο κομματικό του ακροατήριο.
Δεν ανατρέπονται, βέβαια, εύκολα οι κραυγαλέες πολιτικές εντυπώσεις που δημιουργούνται από την ηχηρή εγκατάλειψη των προηγούμενων θέσεών του. Και ακόμη και εάν μέσα μας εξακολουθεί να σιγοκαίει η ελπίδα ότι στο τέλος δεν θα συνυπογράψει τη νέα δανειακή, το πολιτικό μήνυμα που δίδει η αποστροφή της χθεσινοβραδυνή δήλωσή του για τις συντάξεις ότι “υπάρχει ακόμη ένα θέμα” (άρα, έχει συμφωνήσει σε όλα τα άλλα) είναι ξεκάθαρο: Πλήρης όσο και αναγκαστική πολιτική υιοθέτηση του “λάθος μίγματος πολιτικής” που επί τόσον καιρό δικαιολογημένα κατακεραύνωνε.
Τι συμβαίνει λοιπόν; Είναι μήπως πράγματι “αναπόφευκτο” το λάθος μίγμα πολιτικής και δεν υπάρχει περίπτωση να πάνε ποτέ τα πράγματα σωστά; Δεν υπάρχει ποτέ περίπτωση να δεχθεί κάτι άλλο η τρόικα; Δεν υπάρχει ποτέ περίπτωση να κάνουμε κάτι διαφορετικό, πέρα από το να τα τινάξουμε όλα στον αέρα και να πάμε στη δραχμή με στάση πληρωμών;
Γιατί τέτοια αναλγησία από τους δανειστές;
Η γοργή κατάρρευση των (πιθανότατα ειλικρινών) προσπαθειών του Σαμαρά περί επαναδιαπραγμάτευσης οφείλεται πρωταρχικά στο ότι δεν έχει κατανοηθεί επαρκώς η στάση της Γερμανίας και ο λόγος για τον οποίο οι Γερμανοί, παρά το ότι έχουν κατανοήσει (και πιθανότατα γνώριζαν εκ των προτέρων) ότι είναι λάθος η συνταγή, εξακολουθούν να αποδέχονται μόνον μέτρα καταστροφικής ύφεσης.
Όσο ο Γ. Παπανδρέου κατέστρεφε μεθοδικά την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας στο διάστημα από τον Οκτώβριο 2009 έως τον Απρίλιο 2010 και, παράλληλα, αποτεινόταν στην Ε.Ε. ζητώντας επιτακτικά χρηματοδότηση, κατά παράβαση των αρχών στις οποίες βασίστηκε εξαρχής το ευρώ, η Γερμανία θεώρησε ότι δεν θα της ήταν δυνατόν να αρνηθεί τη χρηματοδότηση αυτή, χωρίς να επιφέρει ισχυρό πλήγμα στην αξιοπιστία του ευρώ. Η Γερμανία γνώριζε εξαρχής ότι ο Παπανδρέου ήταν ένας απλό πιόνι στη διεργασία προστασίας του δολαρίου από το πλήγμα που του επέφεραν τα απόνερα της Lehman Brothers και ότι ο αντίπαλος δεν ήταν βέβαια η Ελλάδα, αλλά το δολάριο. Πώς θα αμυνόταν λοιπόν απέναντι, όχι στο μεθοδευμένο αίτημα της Ελλάδας για χρηματοδότηση από τα κράτη του ευρώ, αλλά στο σχέδιο μετάδοσης της κρίσης στην υπόλοιπη ευρωζώνη;
Η κεντρική γραμμή άμυνας που διάλεξε η Γερμανία απέναντι στην άνοιγμα της “όρεξης” άλλων κρατών για χρηματοδότηση, ήταν, να κάνει τους όρους της χρηματοδότησης τόσο σκληρούς, ώστε η επιλογή της χρηματοδότησης από τα κράτη του ευρώ να μην είναι ελκυστική για κανέναν. Έπρεπε τα κράτη μόνα τους να έχουν κίνητρο να πουν “όχι”, χωρίς να δείξει η Γερμανία ότι αυτή είναι που αρνείται τη χρηματοδότηση.
Ο λόγος που συνέβη αυτό και δεν προτιμήθηκε μια πιο ανοικτή διεξαγωγή του νομισματικού πολέμου δεν είναι σαφής, όμως πιθανότατα έχουν και οι Γερμανοί πολιτικοί τις δικές τους δεσμεύσεις και εξαρτήσεις, έτσι ώστε να μην τους είναι δυνατόν να τα βάλουν ανοικτά με το δολάριο. Η ουσία είναι ότι, όταν προς γενική κατάπληξη η Μέρκελ έθεσε ως όρο κάθε χρηματοδότησης τη συμμετοχή του ΔΝΤ, ο στόχος ήταν να μετανιώσει εκ των υστέρων κάθε χώρα, που θα ζητούσε χρηματοδότηση, την ώρα και τη στιγμή που αποφάσισε να ζητήσει γερμανικά χρήματα.
Με βάση όλα τα παραπάνω, είναι σαφές ότι οι Γερμανοί ποτέ δεν θα δεχθούν με τη δική τους θέληση επαναδιαπραγμάτευση του Μνημονίου, η οποία δεν θα περιλαμβάνει μέτρα τέτοιας σκληρότητας, που θα καθιστούν τη διάσωση ολωσδιόλου αναποτελεσματική.
Με απλά λόγια, η σκληρότητα και η αναποτελεσματικότητα των μέτρων είναι ο τρόπος που επέλεξαν οι Γερμανοί, προκειμένου να κάνουν τη “διάσωση” μια από κάθε άποψη μη ελκυστική επιλογή για τα κράτη του ευρώ. Μη ελκυστική, διότι εάν η χρηματοδότηση από τη Γερμανία οδηγούσε πραγματικά σε διάσωση, τότε η Γερμανία θα κατέληγε να είναι και στο μέλλον ο “δανειστής τελευταίας βαθμίδας” για όλη την Ευρωζώνη, κάτι που η Γερμανία απεύχεται για πολλούς και διάφορους λόγους που θα αναλυθούν εν καιρώ.
Υπήρχε άλλη οδός επαναδιαπραγμάτευσης;
Σαφέστατα και υπήρχε, όμως η άλλη οδός προϋποθέτει αυτό που έλεγαν οι αρχαίοι Ρωμαίοι: Se vis pacem, para bellum. Αν θέλεις ειρήνη, ετοιμάσου για πόλεμο. Αν θέλεις δηλαδή να καθήσεις στο τραπέζι των διαπραγματεύσων και να λύσεις το πρόβλημα υπέρ σου, τότε πρέπει να είσαι προετοιμασμένος και για αποτυχία των διαπραγματεύσεων. Αλλιώς, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα επικρατήσουν οι θέσεις της πλευράς, που είναι προετοιμασμένη για την αποτυχία των διαπραγματεύσεων και έχει εναλλακτικές.
Το λάθος, εν προκειμένω, του Αντώνη Σαμαρά, είναι ότι έθεσε εξαρχής ως “εθνικό στόχο” όχι μόνον τη λήψη της επόμενης δόσης, αλλά και την παραμονή της χώρας στο ευρώ. Δεν γνωρίζουμε, εάν η επιλογή αυτή ήταν συνειδητή οικονομολογική υποστήριξη του ευρώ ως καλύτερης λύσης για την Ελλάδα, κατά την αντίληψη του Προέδρου της ΝΔ, αν παρασύρθηκε σε αυτήν από διάφορα συμφέροντα (τραπεζικά και μη) που επιθυμούν πάση θυσία την παραμονή της χώρας στο ευρώ ή αν επιχείρησε απλώς να κολακεύσει πολιτικά τον υποδόριο ευρωλιγουρισμό του μέσου Έλληνα. Η ουσία είναι, ότι εάν δεν ήταν προετοιμασμένη η χώρα για το έσχατο σενάριο της επιστροφής στη δραχμή, που θα ήταν ένα πιθανό (αλλά όχι βέβαιο) αποτέλεσμα της αποτυχίας των διαπραγματεύσεων με την τρόικα, τότε δεν υπήρχε η παραμικρή δυνατότητα διαπραγμάτευσης, ειδικά όταν η Γερμανία θεωρεί την ελληνική κρίση και τα ευρωπαϊκά της απόνερα ως ευθεία επίθεση στα πλαίσια του διεξαγόμενου υπόγειου νομισματικού πολέμου, στην οποία επίθεση δεν έχει τη δυνατότητα οικειοθελών παραχωρήσεων.
Εάν η Ελλάδα ήταν διατεθειμένη και προετοιμασμένη να γυρίσει στη δραχμή, εφόσον τελικά χρειαζόταν, τότε είναι βέβαιο ότι θα μπορούσε να κερδίσει κάτι περισσότερο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, διότι η Γερμανία, μπορεί να αποδέχεται ακόμη και την έξωση της Ελλάδας από το ευρώ, δεν είναι όμως για αυτήν και το πλέον ευνοϊκό σενάριο, αφού θα δημιουργήσει κακό προηγούμενο και για τις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης και θα πλήξει, έτσι, μόνιμα την αξιοπιστία του ευρώ.
Πολύ εύγλωττες είναι, εν προκειμένω, και οι θέσεις του Σ. Σκαπέρδα:
“Στην προετοιμασία για την έσχατη απειλή της στάσης πληρωμών και της εξόδου από την Ευρωζώνη απαιτείται ο σχηματισμός μιας ομάδας ειδικών μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας και με απόλυτη μυστικότητα. Τέτοια προετοιμασία επιβάλλει να αναπτυχθούν διάφορα σενάρια, να «παιχτούν» και να δοκιμαστεί η ευρωστία των διαφορετικών προσεγγίσεων. Παραδείγματα των μυριάδων ζητημάτων που θα πρέπει να μελετηθούν συμπεριλαμβάνουν το πώς θα εφαρμοστούν αποτελεσματικοί κεφαλαιακοί έλεγχοι σε περίπτωση εξόδου από την Ευρωζώνη, το πώς θα γίνουν μετατροπές των τραπεζικών συστημάτων πληρωμών, το πώς θα χορηγηθεί ρευστότητα στην οικονομία.
Βέβαια, πρέπει να πιστεύεις και ο ίδιος πως είσαι διατεθειμένος να πραγματοποιήσεις την απειλή σου αν η άλλη πλευρά είναι διατεθειμένη να φθάσει στα άκρα και να δώσεις με τρόπο στην άλλη πλευρά να καταλάβει πως έχει προετοιμαστεί και είσαι διατεθειμένος να πας κι εσύ μέχρι το τέλος.
Δεν υπάρχουν στοιχεία ή άλλες έμμεσες ενδείξεις ότι τα μέλη της κυβέρνησης που κατείχαν τις πιο καίριες θέσεις είτε πιστεύανε στη διαπραγμάτευση ή είχαν κάνει τις απαραίτητες προετοιμασίες για να βελτιώσουν τη διαπραγματευτική τους θέση απέναντι στην τρόικα.
Δεν πρέπει λοιπόν να μας προκαλεί καμιά έκπληξη που ο τωρινός Υπουργός Οικονομικών προκάλεσε δυο φορές το γέλιο – τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο – όταν προσπάθησε να «διαπραγματευτεί» με την τρόικα. Πώς μπορούσε να γίνει αλλιώς όταν αυτός και η κυβέρνησή του δεν ήταν πρόθυμοι να χρησιμοποιήσουν απειλές, πόσω μάλλον να πιστέψουν σ’ αυτές;“
Το άρθρο του Σ. Σκαπέρδα γράφτηκε στις 28 Οκτωβρίου 2011 και αναφέρεται στην τότε κυβέρνηση Παπανδρέου. Ωστόσο, τα αίτια της αποτυχίας της σημερινής απόπειρας διαπραγμάτευσης εκ μέρους του Α. Σαμαρά είναι ακριβώς τα ίδια. Στην ένσταση δε ότι δεν είχε δυνατότητα για κάτι διαφορετικό μέσα από την κυβέρνηση Παπαδήμου, η απάντηση είναι ότι, προφανώς, δεν προσέφερε τελικά και τόσο καλή υπηρεσία στη χώρα, μπαίνοντας στην κυβέρνηση Παπαδήμου, αφού εκ των υστέρων αποδεικνύεται ότι ακύρωσε στην πράξη τη δυνατότητά του να διαπραγματευτεί, δεσμευόμενος για πράγματα που θα αλυσοδέσουν ακόμη και τη μελλοντική του διακυβέρνηση, ως αυτοδύναμος πρωθυπουργός, εάν βέβαια καταφέρει τώρα πια να εκλεγεί ποτέ αυτοδύναμος πρωθυπουργός.
Η καλύτερη λύση σήμερα
Οπωσδήποτε, η καλύτερη λύση θα ήταν να μην είχε συμμετάσχει ποτέ στην κυβέρνηση Παπαδήμου ο Σαμαράς και να είχε διατηρήσει ακέραιες τις δυνατότητές του να επανδιαπραγματευτεί σωστά τα Μνημόνια μετά το σχηματισμό ισχυρής αυτοδύναμης κυβέρνησης από τον ίδιο. Έπρεπε να είχε αφήσει το ΠΑΣΟΚ να λύσει μόνο του τα προβλήματα που προκαλούσε η συνέχιση της παραμονής του Παπανδρέου στην εξουσία. Και έπρεπε να είχε τολμήσει να ζητήσει να ψηφίσει ο λαός “όχι” στο δημοψήφισμα που ετοίμαζε ο Παπανδρέου.
Σήμερα, που δυστυχώς η συμμετοχή στην κυβέρνηση Παπαδήμου αποτελεί πραγματικότητα, η καλύτερη λύση εξακολουθεί να είναι η μη συνυπογραφή οποιασδήποτε συμφωνίας. Έστω και εάν, τώρα πια, το τίμημα για τη χώρα και για την αξιοπιστία του ίδιου θα είναι μεγαλύτερο, αφού θα έχει προβεί σε αναίρεση των δεσμεύσεών του απέναντι σε δανειστές και σημαίνοντες εντόπιους και διεθνείς παράγοντες.
Διαφορετικά, οι δεσμεύσεις που θα αναληφθούν με τη νέα δανειακή θα είναι τρομακτικές, αφού αποσκοπούν ακριβώς στο να μην υπάρχουν περιθώρια διαφορετικών χειρισμών, όποια κυβέρνηση και να εκλεγεί στην Ελλάδα μετά τις επόμενες εκλογές.
Σε κάθε δε περίπτωση, ο στόχος παραμένει πάντοτε η διατήρηση της δυνατότητας διαχείρισης της κατάστασης προς όφελος της Ελλάδας. Ο στόχος αυτός δεν εξυπηρετείται από τη νέα δανειακή και τα μέτρα που τη συνοδεύουν.
Επώνυμος
